بیست و سومین دوره هفته فیلم مستند هامبورگ (Dokumentarfilmwoche) با نمایش حدود ۵۰ اثر در سینماهای مختلف این شهر آغاز شد. این جشنواره که بیش از دو دهه سابقه دارد، برخلاف گزارشهای مرسوم خبری، مستند را یک «فرم هنری باز» (offene Form) میبیند که بهجای ارائه پاسخهای قطعی، مخاطب را با پرسش و تردید مواجه میکند.
فیلم افتتاحیه این رویداد با نام «نقطه گریز»، به موضوع تبعید، سکوت و مقاومت فمینیستی در ایران میپردازد. در بخش منطقهای (Dokland Hamburg) نیز آثاری چالشبرانگیز مانند «شمارههای ذخیرهشده» به نمایش درمیآید که تماسهای تلفنی زندانیان با خانوادههایشان را روایت میکند. همچنین امسال بخش ویژهای به مرور آثار (Retrospektive) کارگردان ژاپنی، هارا کازاو، اختصاص یافته است؛ فیلمسازی که برای سبک سازشناپذیر و حضور دوربینش در قلب تنشهای اجتماعی شهرت دارد. برگزارکنندگان تاکید دارند که هدف اصلی این جشنواره، تداوم گفتگو و تبادل نظر (Diskurs) میان تماشاگران و فیلمسازان، حتی پس از تیتراژ پایانی است. تعدادی از این فیلمها به نمایش گذاشته شدند و جشنواره از ۱۴ تا ۱۹ آوریل برگزار خواهد شد.
جستوجوی حقیقت در غبار زمان در مستند «نقطه گریز»
فیلم افتتاحیه این جشنواره، مستند «نقطه گریز» (The Vanishing Point) ساخته بانی خشنودی است. این فیلمساز در اثر جدید خود، با نگاهی از فاصله دور (تبعید)، به موضوع ناپدید شدن پسرخاله مادرش میپردازد؛ مردی که در سال ۱۳۶۷ (۱۹۸۸ میلادی) بازداشت و در جریان اعدامهای دستهجمعی زندانیان سیاسی در ایران جان باخت. خوشنودی با استفاده از قطعات آرشیوی و تصاویر فضاهای متروکه، به سکوتی نزدیک میشود که سالها بر خانوادهاش سایه افکنده بود. او نشان میدهد که چگونه دههها ترس و سرکوب در دیوارها و اشیاء رخنه کرده است. این فیلم پیوند عمیقی میان فقدانهای شخصی و مبارزات جاری برای آزادی برقرار میکند و به ما یادآور میشود که «به یاد آوردن»، خود نوعی مقاومت است.
جنبش آزادی زنان ایران: سال صفر: بازخوانی جنبش آزادیخواهی ۱۹۷۹
بخش دیگری از جشنواره به نمایش مستند کوتاهی به نام «جنبش آزادی زنان ایران: سال صفر» (Iranian Women’s Liberation Movement: Year Zero) اختصاص دارد. این اثر که توسط گروهی از فمینیستهای فرانسوی در سال ۱۹۷۹ فیلمبرداری شده، روزهایی را به تصویر میکشد که هزاران زن ایرانی در اعتراض به حجاب اجباری، تنها چند هفته پس از انقلاب، به خیابانها آمدند. این فیلم که دههها بعد به صورت آنلاین بازنشر شد، اکنون با زیرنویسهای جدید و در بستر مبارزات معاصر زنان ایران، معنایی تازه یافته است. این نشست که در مرکز فوکسلب (fuxLAB) برگزار میشود، میزبان کتایون برزگر و بهشاد تجمل خواهد بود تا درباره تداوم این خواستههای تحققنیافته بحث کنند.
تار و پود تبعید؛ روایتی از فرشهای عشایری
سمیرا علیزادهقناد در مستند «در پود و تار عشایر» (In Schuss und Kette der Nomaden)، جستوجویی در تاریخ خانوادگی خود را آغاز میکند. او با الهام از نقشهای نمادین فرشهای مادربزرگش، به شمال خوزستان میرود تا با خانوادهای عشایری دیدار کند که زنان آن همچنان هنر کهن قالیبافی را حفظ کردهاند. کارگردان از نگاه یک تبعیدی و در گفتگو با برادرش، به مفاهیمی چون تعلق، مردسالاری و فاصله میپردازد. در این فیلم، فرشها، گوشیهای هوشمند و دوربین سینما در هم تنیده میشوند تا رسانهای برای ثبت خاطره و هویت باشند.
از جنگلهای صربستان تا فلسطینِ دور
مهاجرت و آوارگی، درونمایه دیگر آثار برجسته جشنواره است. مستند «ساعات بیداری» (Waking Hours) زندگی گروهی از پناهجویان افغان در کمپهای موقت در مرز صربستان و مجارستان را روایت میکند. جایی که تنها منبع نور، آتش و صفحه گوشیهای موبایل است و قصههایی شبیه افسانه درباره «آنگلا مرکل»، پرنسس آلمانی، میان پناهجویان دهان به دهان میچرخد. از سوی دیگر، فیلم «در فلسطینی دیگر» (En otra Palestina) ساخته یائلا گوتلیب (Yaela Gottlieb)، مخاطب را به دهکدهای دورافتاده در میان کوهها میبرد که علیرغم آرامش ظاهری، ردپای مبارزات فلسطین در نامها و دیوارهایش جاری است. این مستندها به خوبی نشان میدهند که چگونه جغرافیا و حافظه در دنیای امروز به شکلی پیچیده به هم گره خوردهاند.
بیست و سومین هفته فیلم مستند هامبورگ تا ۱۹ آوریل ادامه خواهد داشت و فضایی برای گفتگوهای انتقادی در کافهها و سالنهای سینما فراهم کرده است تا داستانهای مشترک بشری، فراتر از مرزها شنیده شوند.
