بسیاری از حقوقدانان و متخصصان حقوق بینالملل همنظرند: جنگ علیه ایران با حقوق بینالملل سازگار نیست و پشتوانهٔ حقوقی ندارد.
احتمال دارد پهپادهای آمریکا نیز از طریق پایگاه نظامی آمریکا در رامشتاین هدایت شوند.
اگر چنین باشد، این موضوع برای دولت آلمان چه معنایی خواهد داشت؟ اظهارنظر رئیسجمهور آلمان کاملاً روشن بود.
فرانک-والتر اشتاینمایر دربارهٔ جنگ ایران گفت:
«از نظر من، این جنگ ناقض حقوق بینالملل است.»
موضعی که بخش بزرگی از کارشناسان حقوق بینالملل نیز با آن همعقیدهاند. همچنین خدمات علمی مجلس فدرال آلمان نیز در یک نظر حقوقی به همین نتیجه رسیدهاند.
با وجود این واقعیت که حکومت ملاها خود مرتکب شدیدترین نقضهای حقوق بشری علیه مردم خود شده است، هیچ مجوزی از سوی سازمان ملل متحد برای حملات نظامی علیه ایران وجود ندارد.
و بدون چنین مجوزی، حتی موضوعی که زیاد دربارهٔ آن بحث میشود، یعنی «مداخلهٔ بشردوستانه»، نیز از دید حقوق بینالملل به رسمیت شناخته نمیشود.
تنها دلیل احتمالی دیگری که منشور سازمان ملل متحد برای توجیه اقدام نظامی پیشبینی کرده، حق دفاع مشروع است.
اما این حق فقط زمانی قابل استناد است که کشوری واقعاً مورد حمله قرار گرفته باشد، یا دستکم چنین حملهای بهطور فوری و قریبالوقوع در شرف وقوع باشد.
هیچیک از این دو حالت، دستکم در مورد ایالات متحده آمریکا، بهوضوح صدق نمیکرد.
رامشتاین؛ یک گره راهبردی
در عین حال، پایگاه هوایی آمریکا در رامشتاین در ایالت راینلاند-فالتس نقش مهمی برای ارتش آمریکا ایفا میکند؛ از جمله در جنگ ایران. این پایگاه که در حاشیهٔ جنگل پفالْتسِروالد قرار دارد، یک گره اصلی برای جابهجایی و پروازهای نظامی به شمار میرود.
علاوه بر این، این پایگاه میزبان ایستگاه تقویت و انتقال ماهوارهای است که در هدایت پهپادهای بدون سرنشین در خاورمیانه نقش مهمی دارد.
مبنای حقوقی استفاده از این پایگاه، موافقتنامهٔ وضعیت نیروهای ناتو است. این توافق، آمریکا را موظف میکند که به حقوق آلمان و در نتیجه به حقوق بینالملل احترام بگذارد.
بنابراین این پرسش بهطور جدی مطرح میشود که آیا آلمان از نظر حقوقی ممکن است موظف باشد در ارتباط با جنگ ایران، آمریکا را به خویشتنداری وادارد یا حتی استفاده از این پایگاه هوایی را ممنوع کند.
در حال حاضر، دادن یک پاسخ قطعی به این پرسش بسیار دشوار است.
دادگاه قانون اساسی فدرال دربارهٔ حملات یمن رأی داده بود
دادگاه قانون اساسی فدرال آلمان در ژوئیهٔ ۲۰۲۵ دربارهٔ پروندهای رأی صادر کرد که به پرسشی بسیار مشابه مربوط میشد.
در آن زمان، موضوع بر سر قتلهای هدفمند در یمن بود.
این حملات با استفاده از پهپادهای مسلح آمریکایی انجام شده بود که از طریق همان ایستگاه رله در رامشتاین هدایت میشدند.
در جریان این عملیات در یمن، در آن زمان نهتنها تروریستهای هدف قرارگرفته کشته شدند، بلکه افراد غیرنظامی و بیارتباط نیز جان باختند.
دادگاه در کارلسروهه در این باره توضیح داد که جمهوری فدرال آلمان اصولاً یک مسئولیت کلی برای حمایت از قواعد اساسی حقوق بینالملل دارد.
به گفتهٔ دادگاه، این مسئولیت در شرایط خاص حتی میتواند به یک وظیفهٔ الزامآور تبدیل شود.
در چنین حالتی، این وظیفهٔ حمایتی ایجاب میکند که هرگاه انسانها به دلیل رفتاری که ناقض حقوق بینالملل است، برای جان خود بیم داشته باشند، دولت مداخله کند.
بر اساس این حکم، این اصل فقط شامل شهروندان آلمانی نمیشود، بلکه اتباع خارجی را نیز در بر میگیرد؛
برای مثال، افرادی در یمن یا حتی در ایران.
نتیجهگیری قطعی دشوار است
بنابراین، در ارتباط با جنگ ایران نمیتوان بهطور قطعی از حکم مربوط به یمن نتیجه گرفت که آلمان دارای وظیفهٔ حمایتیای است که مداخله در برابر آمریکا را ضروری کند.
البته نشانههای زیادی وجود دارد که جنگ ایران را میتوان نقضی نظاممند از حقوق بینالملل دانست؛
در نتیجه، دومین شرط لازم در اینجا، برخلاف پروندهٔ یمن، احتمالاً برقرار است.
این برداشت همچنین از آن جهت تقویت میشود که پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، آشکارا پایبندی ارتش آمریکا به حقوق بینالملل را رد میکند.
اما همچنان روشن نیست که آیا برای تحقق شرط نخست، یعنی «ارتباط با حاکمیت دولتی آلمان»، همین کافی است که پایگاه هوایی رامشتاین در خاک آلمان قرار دارد و برای آمریکا نقش مهمی ایفا میکند یا نه.
منبع تاگس شاو
Foto:epd/
